چه کسانی شرور می شود چرا و چگونه؟

تمام رفتارهای نابهنجار در هر انسانی، زمينه های علت و معلولی دارد و برای شناخت يک رفتار نابهنجار بايد علل و عوامل آن را ريشه يابی کرد که به چه دلايلی اين امر اتفاق افتاده است، آن وقت است که می تواند در جهت تخفيف يا از بين بردن ناهنجاری اقدام کرد، اين که چرا نوجوان يا جوانی دست به شرارت می زند چون و چرايی اين پديده را در گفتگو با محمدحسن پروند دکترای تعليم و تربيت از آمريکا عضو هيات علمی دانشکده روان شناسی و علوم تربيتی تهران مورد بررسی قرار داده ايم.

چرا نوجوان يا جوانی به هنجارشکنی روی می آورد؟

شرور بودن هم می تواند جنبه توارثی داشته باشد و هم جنبه محيطی، ولی در موارد بسيار معدودی شاهد آن هستيم که برخی از انسانها،    رگه های شرارت را به صورت ارثی داشته اند از جمله قاتلين بالفطره، عامل اصلی شرارت باز می گردد به عواملی محيطی، طبق بررسی های انجام شده فقط حدود 5 درصد از افراد شرور دارای جنبه های ارثی هستند و 95 درصد ديگر تحت تاثير خانواده و نوع تربيت آن قرار می گيرند پس  می توان نتيجه گيری کرد که خانواده و در راس آن  ( مادر ) نقش بسيار مهمی را در انحراف يا عدم انحراف نوجوان و جوان در جامعه بازی می کند.

آيا اين نکته صحيح است که بگوييم شرارت از کودکی، شکل می گيرد؟

برايتان نتايج تحقيقات 40 ساله برخی از روان شناسان، جامعه شناسان و متخصصان تعليم و تربيت را مثال می زنم تا خودتان به پاسخ مورد نظر برسيد « بنجامين بلوم » يک محقق آمريکايی در سال 1968 مقاله ای در خصوص اين ادعا مطرح کرد که بعدها بسياری از انديشمندان به آن رای مثبت دادند، طبق نظر وی 75 درصد خصوصيات شخصيتی يک نفر از بدو تولد تا 6 سالگی وی شکل می گيرد که عوامل دوران جنينی را نيز نبايد فراموش کرد، 20 درصد شخصيت ديگر انسان از 6 سالگی تا 18 سالگی و 5 درصد بقيه از 18 سالگی تا آخر عمر شکل می گيرد، پس طبق اين نظريه ما متوجه می شويم بخش اعظم خصوصيات پنداری، گفتاری و رفتاری انسان در خانواده از بدو تولد تا 6 سالگی است و اين که می گويند (بهشت زير پای مادران است ) به خاطر تاکيد بر نقش انسان سازی مادران است.

نگرش ها و رفتارهای خصمانه چطور و چگونه به سراغ نوجوان يا جوان   می آيد؟

اين حقيقت در اروپا تاييد شده است، بين کودکانی که در يک جو آرام، پرمحبت و بدون مشاجره بزرگ شده اند و کودکانی که در محيط های ناسالم و پرمشاجره بزرگ می شوند تفاوت بسياری است، کودکان  محيط های آرام در بزرگسالی تبديل به افرادی متين و سالم می شوند ولی کودکان محيط های آلوده، به خاطر اين که از جو عاطفی سالم تغذيه نمی شوند، زمينه های شرارت در آنها شکل گرفته و نسبت به برخی از چيزها بدبين می شوند و نگرش هايشان جنبه خصمانه می گيرد که تحت تاثير عوامل محيطی از قبيل رفتار همسالان به آنها کمک می کند تا ابراز خشونت برايشان آسان شود. مثلا ديدن فيلمهای خشونت بار در فرزندانی که در خانواده های سالم بزرگ شده اند بسيار کم تاثير تر از خانواده های پرخشونت است.

آيا نحوه آموزش ها در کودکان نيز می تواند متاثر از اين امر باشد؟

اگر بيشتر توجه آموزش های رسمی ( آموزش های مصوب در مدارس) و آموزش های غير رسمی ( مجله، رسانه ها و ... ) سوق دادن کودک به سوی خشونت باشد و اين حس را تقويت کند مسلما به تدريج نوجوانانی شرور در جامعه متولد خواهند شد که پس از مدتی تحت تاثير عوامل ديگر مثل دوستان ناباب سر از بزهکاری های کوچک از قبيل دزدی در می آورند که ممکن است بعدها ختم به قتل هم شود.

علل و عواملی که در بزهکار شدن و يا نشدن کودکان ما سهيم هستند، کدامند؟

1. خانواده

2. محله

3. مدرسه ( دبستان )

4. جامعه

همان طور که فرهنگ و اقتصاد در خانواه می تواند نقش بسيار مهمی در اين مورد داشته باشد، يک محله سالم و بری از هر گونه دعوا و نزاع نيز می تواند در شکل گيری تربيت يک کودک يا نوجوان موثر باشد، همچنين خشونت معلم و ناظم در دوران دبستان نيز ريشه های کينه جويی را در دل دانش آموز می کارد بنابراين وقتی يک خانواده می تواند جوان خوبی را تحويل جامعه دهد که تمام موارد ياد شده در مورد او رعايت شده باشند.

برنامه ريزی آموزش درسی در نحوه صحيح به ترتيب فرزندان تا چه حد موثر است؟

خيلی زياد، برنامه ريزی آموزش درسی از کودکستان تا سال آخر دانشگاه بايد طوری تنظيم شود که در جهت خشونت زدايی حرکت کنند به طوری که اثرات برخی رفتارهای نامطلوب در خانواده و محله را به حداقل رسانده و از بين ببرد. همچنين در زمينه آموزش های غير رسمی نيز عواملی مثل فرهنگسراها، مساجد، مراسم مذهبی و برنامه های راديو و تلويزيونی که جنبه علمی ارشادی دارند می توانند جلوی تخريب خصوصيات شخصيتی رفتاری را گرفته و از شدت شرارت ها بکاهند ولی متاسفانه در کشور ما هنوز استفاده کامل از اين علم نشده است و سيستم آموزشی ما در اين زمينه کاستی های بسياری دارد.

نقش و اهميت تربيت دختران با توجه به نقش کليدی آنها در تربيت فرزندان آينده چگونه بايد باشد؟

بايد نسبت به تربيت دختران قبل از سنين ازدواج اقدامات ويژه ای صورت گيرد، مدارس بهترين مکان برای تربيت آنها خواهد بود تا مادران خوبی را تحويل جامعه دهد، ولی متاسفانه نظام آموزشی کشور در اين خصوص نيز بسيار ضعيف عمل کرده است.

تفاوت ميان شرارت و شيطنت در چيست ؟

« شرارت نوعی ابراز عصيان و سرکشی در مقابل عرف جامعه است که در حقيقت ريشه در نوعی اعتراض دارد، ولی شيطنت همان جنبش کودک است و تضمين کننده سلامت کودک است و هيچ جنبه منفی به همراه ندارد در حالی که شرارت عکس آن است و خشونت سرپيچی و نزاع را به همراه خواهد داشت که با عرف جامعه در تضاد است.

آيا تنبيه در تربيت فرزندان موثر است؟

کلمه تنبيه از « تنبه » می آيد و به معنی بيدار کردن و آگاه کردن است، بنابراين می توان با قدری مطالعه، تمهيداتی انديشيد که جايگزين کتک زدن شود، مثلا کم محلی يک از ابزارهای بسيار مهم تربيتی است که اثرات آن را کتک زدن نيز بيشتر است.

در باره عواملی که باعث می شود نوجوان وارد فضای شرارت و بزهکاری شود، توضيح بيشتری دهيد؟

دو عامل درونی و بيرونی در اين خصوص بسيار تاثيرگذار است. عقده ها و کمبودهای دوران طفوليت ( عوامل درونی ) و جمع دوستان، هم بازيها و رسانه ها ( عوامل بيرونی ) همگی دست به دست هم داده و ممکن است شرايطی را مهيا کنند که نتيجه بزهکاری کودک و نوجوان باشد ولی خاطرنشان می کنم يکی از مهمترين عواملی که در جامعه ما ترويج خشونت می کند فيلمهای خشونت آميزی است که طرفداران بسيار زيادی نيز دارد و اصولی ترين راه در اين هنگام، فيلتر کردن اين گونه فيلمهاست که بسيار مثمرثمر خواهد بود.

باپروری افراد شرور بايد چگونه باشد؟

همانند ساير کشورهای پيشرفته بازپروری بايد در مناطقی خوش آب و هوا باشد و در ضمن به بزهکاران کار مفيد آموخت و همزمان مشاوران و روانکاوان روی آنها کار کنند، چون کسی که 20 سال شرارت در او شعله ور بوده است به آسانی قادر به پاک و مطهر شدن نخواهد بود، ولی با اين وجود اگر حداقل بتوانيم آن را در يک جايی متوقف کنيم، خواهيم توانست جلوی تشديد آن را نيز بگيريم و موسسات بازپروری می توانند در اين زمينه نقش بسيار مهمی را ايفاد کنند.

همانطور که قديمی ها گفته اند، يک مثقال پيشگيری، بهتر از صد خروار درمان است. البته در اجرای چنين طرحی حمايت دولت بسيار مهم است چون فقر باعث فساد است و افراد شرور اغلب در خانواده هايی با درآمد زير خط فقر رشد و نمو می يابند.

در باره نقش تربيت دينی و اثرات آن در نوجوان چه توضيحی داريد؟

در خانواده هايی که مسائل اعتقادی، دينی و مذهبی جايگاه ويژه ای دارند به مراتب جوانان آنها در مقابل عوارض شرارت زا مقاوم ترند و کمتر دچار شرارت می شوند.

آيا تنبيه شرور در ملاء عام موثر خواهد بود؟

تنبيه شخص شرور در ملاء عام دو اثر به همراه دارد.

1. باعث تنبه و عبرت سايرين می شود.

2. شخص ممکن است به جای متنبه شدن، حس انتقام جويی اش بيدار شده و درصدد تلافی برآید.

 ****

منبع: " با گفت وگو دکتر محمدحسن پروند  عضو هيات علمی دانشکده روان شناسی و علوم تربيتی تهران   "  -روزنامه جام جم- بخش تپش- صحفه آسيب شناسی - چهارشنبه 24مرداد 1386

عوامل مستعدکننده بزهکاري

فقر يکي از عوامل مهم انحرافات
، از جمله دزدي و انحراف جنسي در مردم بويژه در کودکان و نوجوانان است 

. بيشتر محروميتها و بر آورده نشدن تمايلات که موجب عدم اطمينان اجتماعي مي شود ناشي از فقر است و نمي توان آن را ناديده گرفت .

بيکاري، کمبود مواد غذايي و پوشاک ، بي سوادي ، عقب افتادگي ، جهل و خرافات ، عدم بهداشت کافي و انواع بيماريهاي روحي و جسمي ، حتي در سطح جهاني ، جنگها و خونريزيها ريشه در نيازهاي مادي و ترس از فقر دارد

هنگامي که در طبقات بالاي اجتماع بعلت نفع و حرص وولع براي رفاه بيشتر ، رحم شفقت و انصاف فراموش مي شود ، نمي توان از طبقات محروم انتظار دوستي و رحم شفقت داشت .

خانواده هاي فقير ،توانايي تامين مخارج تحصيل فرزندان خود را ندارند .         بي لباسي و ژنده پوشي ، آلودگي ميکروبي ابتلا به انواع بيماريهاي مسري و غير مسري نتيجه مسلم فقر است .

عمده ترين بزه در ميان کودکان ، دزدي است . در ميان برخي از انواع کجرويها و وضع اقتصادي مانند روسپيگري ، گدايي و برخي دزديها و بيماريهاي روحي رابطه وجود دارد .

مسکن ، يکي از نيازهاي اوليه هر خانواده است . خانواده اکثر بزهکاران خردسال در زاغه ها يا اتاقهاي مخروبه و کثيف زندگي مي کنند و شرايط بسيار نامساعد وغير بهداشتي دارند و اکثراَ همه خانواده در يک اتاق زندگي مي کنند .

.عدم تغذيه کافي و مناسب ، نبود پوشاک کافي و … موجب ضعف ، عصبانيت و خودخواهي آنان مي شود و آنها را بسوي تقلب و کلاهبرداري مي کشاند .

مهاجرت :

مهاجران و فرزندانشان در شهرها گرفتار سرگرداني و بي اعتقادي به نظامها و مقررات اجتماعي شده به انواع انحرافات کشيده مي شوند . بررسيها نشان دهنده آن است که انواع جرايم از قبيل سرقت ، رابطه نامشروع و… در ميان مهاجران بيش از ديگران است و فقر، بيکاري و نبود تعليم وتربيت صحيح و کافي از عوامل مهم آن مي باشد .

عوامل خانوادگي :

1-  تبعيض : تبعيض در خانواده و توجه بيشتر والدين به برخي از فرزندان وتوجه کمتر نسبت به برخي ديگر سبب ايجادعقده کسري و احساس نفرت و بد بيني در کودک مي شود .

2-  خشونت : پاره اي از روان شناسان معتقدند که ريشه اصلي جنايات و خشونتها در جامعه اعمال خشونت و تنبهات بدني است که باعث ايجاد عقده هاي رواني در آنان مي شود .

3-   ننري ولوسي :محبت بيش از اندازه همان اثر و نتيجه را دارد که بي مهري و بي توجهي

4-  سن والدين : بالا بودن سن والدين و عدم انطباق آنان با کودک و نوجوانان و نديده گرفتن نيازها و تمايلات کودک و نوجوانشان مي تواند از عوامل بزهکاري باشد .

5- عقب ماندگي والدين : خانواده هايي که با زمان پيش نمي روند . فرزند آنان نيز با راه و رسم قديمي و کهنه زندگي را ادامه مي دهند و موجبات ناسازگاري رواني فرزندان با جامعه را فراهم مي آورند . کودک و خانواده   مي بايد فعالانه در امور اجتماعي سهيم باشند .

6-  يتيمي : يتيمي ناشي از مرگ پدر يا مادر يکي از مهمترين علل ناکامي – ولگردي عقب افتادگي در مدرسه و اجتماع و ارتکاب بزه و تبهکاري و ساير بيماريهاي رواني است .

7-  طلاق و کشمکش : گسستگي خانواده تاثيري مسلم و قطعي در بروز رفتارهاي ضد اجتماعي در کودکان دارد . بالبي (bowlby ) معتقد است جدايي کودک از والدين بخصوص مادر موجب نا تواني در برقراري رابطه عاطفي سالم وصحيح به هنگام بلوغ مي شود . طلاق و گسيخته شدن خانواده خيلي بيش از نزاع ميان زن وشوهر موجب ناراحتي اطفال و بزهکاري آنان مي شود و از علل استثنايي ارتکاب جرم بشمار مي آيد .

8-  غيبت والدين از خانواده : وجود والدين در منزل ، بخصوص مادر نقش موثري در تربيت عاطفي ،رواني کودکان دارد و عدم حضور هر يک از والدين باعث ايجاد مشکلات تربيتي و اختلالات عاطفي در کودک مي شود.

9-  انحراف والدين : انحراف والدين يا يکي از اعضاي خانواده و زوال اخلاقي آنان ، ارتباط مسلمي با انحراف کودکان و نوجوانان دارد .

10-   بيسوادي : پائين بودن سطح فرهنگ و عدم آگاهي به مسائل پرورشي و علمي کودکان و نوجوانان زمينه ساز ارتکاب جرم وانحراف به شمار مي رود .

11-   بازداشتگاه : نگهداري کودکان و نوجواناني که براي اولين بار دچار انحراف از مقررات اجتماعي مي شوند با مجرمان و سازمان سابقه دار در زندانها و دارالتاديها موجب تشويق و بد آموزيهاي بيشتر آنان مي شود .

12-   انحراف جنسي : تربيت نادرست و کمبودهاي عاطفي و علل اجتماعي ديگر باعث انحراف جنسي مي شود .

برخي علل انحراف جنسي :

12-1- خانواده : خانواده هاي متعصب . فاقد معلومات کافي در تحليل مسائل جنسي براي فرزندانشان زمينه هاي ارتکاب بزه را فراهم مي کنند .

12-2- ضعف مالي

12-3- عوامل فرهنگي و تربيتي : فساد اخلاق و زير بناي اخلاقي نادرست يکي از عوامل انحراف جنسي است .

12-4- سؤ استفاده از جاذبه جنسي: براي جلب نظر مصرف کننده و تامين منافع هر چه بيشتر اقتصادي و تجارت است که با اين روش ، نيازهاي جنسي را تحريک مي کنند و عدم ارضاي آن به انحرافات اخلاقي و جنسي منجر مي شود . تبليغات ، تقليد، داستانهاي غير اخلاقي ، فيلمهاي محرک و… موجبات انحراف را فراهم  مي آورد .

12-5- کمبود عاطفي : روابط آشفته خانواده و طرد از خانواده زمينه مناسبي براي احساس تنهايي و تسليم به افراد شهوت طلب را فراهم مي آورد .

12-6- جنگ :موجبات سست شدن بنيان خانواده و بدبيني به مقررات اجتماعي را فراهم مي آورد و عامل زمينه ساز است .

12-7- نقص عقل : نقص عقل مانع از آن است که شخص از ارزشهاي انساني خود آگاه شود و در نتيجه در موقع مقتضي نمي تواند تصميم مطلوب و پسنديده آغاز کند و تحت تاثير عوامل نامساعد محيطي قرار مي گيرد .

12-8- عوامل تربيتي : پس از خانواده ،مدرسه از عوامل مهم براي باور ارزشها و معيارهاي ذهني وتفکر و راه و روش کودکان در جامعه بشمار مي رود .

عوامل موثري که در مدرسه مي توانند باعث انحراف کودکان شود

الف) نقش معلم

ب)عدم هماهنگي و انطباق برنامه هاي آموزشي

ج) عدم راهنمايي صحيح

د) عدم تماس دائم بين مربيان با خانواده

ه) نداشتن امکانات کافي

12-9- گروه همسالان : که نقش بسيار مهمي در يادگيري و تلقين و تقليد کودکان و نوجوانان دارد .

12-10- رسانه هاي گروهي : از قبيل راديو، تلويزيون و سينما مي توانند در جهت بهبود و يا انحراف اخلاق اجتماعي کودکان و نوجوانان موثر باشند .

ارزشهاي تربيتي خانواده : خانواده اولين پايه گذار شخصيت و ارزشها ومعيارهاي فکري است که نقش مهمي در تعيين سرنوشت و خط مشي زندگي آينده فرد دارد. واکنش کودک نسبت به محيط خود به تبع تحت تاثير موازين اجتماعي و فرهنگي گروهي است که در ميان آنها بزرگ شده .

تمام کساني که نيازمنديهاي کودک را بر آورده مي سازند از محبت وي برخوردار شده و بنوعي سرمشقي براي او مي شوند . و در تماس با ديگران است که تقليد ، پيروي از جمع و خوب و بد جامعه را مي آزمايد .

بعضي از دانشمندان محيط را به دومحيط عام شامل تمام اوضاع و اصول و مقتضيات عمومي و اجتماعي و محيط خاص شامل محدودة فرد و اطرافيان وي مانند مدرسه ، محيط کار تقسيم مي کنند . و بيسوادي ، تهيدستي و از هم پاشيدگي خانواده را از علل مهم انحراف کودکان و نوجوانان مي دانند . بنابراين خانواده است که مي تواند تمام ويژگيهاي مثبت و سازنده يا منفي و مخرب در کودکان  بوجود آورد . و تمام حالات و رفتارهاي دوران بلوغ چه اجتماعي و چه ضد اجتماعي ريشه در تجربيات دوران کودکي دارد.

خانواده در عين حال که کوچکترين واحد اجتماعي است از بزرگترين منابع ثروت  است و بعنوان يک نيروي ملي شناخته مي شود که بزرگترين مقامها را در جامعه بشري دارد . چنانچه کودک از خانواده محبت ببيند و به محبت بزرگترها اطمينان داشته باشد به محيط پيرامونش اعتماد کامل خواهد داشت در غير اينصورت همه چيز براي او ناراحت کننده و خطرناک خواهد بود و موجبات اضطراب او را فراهم خواهد کرد . روانشناسان بر اين باورند که کودکي که از لحاظ عاطفي رشد نيافته ، توانايي تحمل رنج و عذاب يا به تعويق انداختن ارضاي مستقيم تمايلات خود را ندارد و اين محروميت عاطفي از مهمترين علل بزهکار جوانان است .

عدم پاسخگويي به نيازها، نشان داده بي حوصلگي و در ناراحتي نگه داشتن کودکان و نوجوانان و تاثيرات مخربي در آنان بجاي مي گذارد . هر عاملي که در برابر رشد سالم جسماني و عاطفي کودک قرار گيرد مي تواند موجب اختلالات عاطفي شود که همواره ريشه جرم است و بشکل خصومت ، نفرت ، آزردگي ، خرده گيری، پرخاش و نابسامانيهاي رواني آشکار مي شود.محبت تفاهم ، حس همدردي براي کودکان به همان اندازه نيازهاي فيزيولوژيک مهم است .

عوامل رواني در بزهکاري :

نوجوانان بزهکار خويشتن را افرادي نا مطلوب مي دانند و گرايش و تمايلي براي دوست داشتن ، ارزش گذاري و احترام بخود ندارند عموماَ افرادي آشفته ، درهم ، نامطمئن و متغير هستند .

روانشناسان مي توانند افراد بزهکار آينده را در کودکي پيش بيني کنند اينان از مشکلات رفتاري ، مشکل در تمرکز و مشکلات تحصيلي برخوردار بودند و اينگونه مشکلات در واقع بازتاب مشکلات عاطفي آنان است .

خصوصيات شخصيتي افراد بزهکار :

زمينه شخصيتي وابسته ، ناايمني ، تنهايي و انزوا

بهره هوشي و بزهکاري

امروزه بسياري از مطالعات تجربي بر اين باورند که ميان بهرة هوشي پائين و ميزان بالاي اقدام به بزهکاري همبستگي مداوم و پايداري وجود دارد . در ميان کودکاني که کمي پس از تولد به فرزند خواندگي پذيرفته شده اند بزهکاري و جرايم در بزرگسالي بيشتر به الگوي رفتار والدين اصلي آنان نزديک بود تا والدين قيم ، شايد اين يافته مؤيد اين نکته باشد که عوامل ژنتيکي احتمالاَ نقش غير مستقيم در زمينه ارتکاب بزهکاري دارد .

مبارزه با بزهکاري

تريازمن از جمله جامعه شناساني است که معتقد است جدايي ميان انسان و اجتماعي که در حال دگرگوني است از مهمترين علل ازدياد بزهکاري نوجوانان به شمارمي رود . زيرا سرعت تحولات وتغييرات خيلي بيشتر از ميزان سازگاري فرد با محيط است . شرايط زندگي بايد به گونه اي فراهم شود که نه تنها فرد از رفاه مادي برخوردار باشد بلکه احساس امنيت ، مسئوليت و محبت هم در فرد تقويت شود .

گروههاي کودک و نوجوان بايد بتوانند با وجود امکانات و تسهيلات فرهنگي به سوي هدفهاي سازنده راهنمايي شوند و خانه هاي فرهنگي ،مکانهايي براي نمايشگاهها و آموزشها است . کارگاههاي کوچک کارهاي دستي کودکان – کانونهاي پرورش فکري – باشگاههاي ورزشي و… باعث سازماندهي اوقات فراغت نوجوان مي شود و او را از حالت انفعالي در مي آورد . نتيجه اين امور براي والدين و بخصوص براي کودکان و نوجوانان بسيار ارزشمند است . زيرا انزوا ، خستگي و افسردگي و بحران هويت را کاهش مي دهد و باعث کاهش فشار رواني در خانواده ها و افراد  مي گردد و تعادل ومحيط امني براي رشد کودک و نوجوانان فراهم مي آورد .

بزهکاری کودکان- چگونه با مشکل ناسازگاری و بزهکاری کودکان مبارزه کنیم؟

شهلا رضایی

 
بزهکاریها:
بزه عبارتست از اقدام به عملی که بر خلاف موازین ، مقررات ، قوانین و معیارهای ارزشی و فرهنگی جامعه باشد. دوره نوجوانی به خاطر تحولات بلوغ و ارزش ها و بحران هویت ، مرحله ای است که در آن بزه بیشتر اتفاق می افتد. گزارش اداره بهداشت مدارس از دانش آموزانی که اختلالات عاطفی و روانی داشتند حاکی از آن است که بزهکاری ها رقم بیشتری را به خود اختصاص داده است .

اگر بی قراری را نیز نوعی علامت بزهکاری محسوب کنیم ، بیش از 3/2 دانش آموزان مراجعه کننده ، بزهکاری هایی از قبیل ولگردی ، پرخاشگری ، فرار از مدرسه ، دزدی و بی قراری داشته اند. تحقیق در مورد 96 نوجوان بزهکار در کانون اصلاح و تربیت تهران ، بیشترین مورد را بین سنین 15-17 سالگی نشان می دهندو توزیع سنی 225 بزهکار جوان در کانون اصلاح و تربیت مشهد به این صورت بوده است.

19

13-15                                95

15-16                              111

حداقل سن بزهکاری در اصفهان 12 سال گزارش شده است.و در کانونهای اصلاح و تربیت تهران و مشهد حداقل سن 10 سال بوده است.

بقیه افراد بزه خرید و فروش مواد مخدر ، قتل ، مشروب خواری ريا، اعتیاد ، زنا و ولگردی را ذکر کرده اند.

از نظر اجتماعی بزهکاری را به سه دسته تقسیم کرده اند:

1-بزهکاری بر علیه اشخاص عادی جامعه مانند ضرب و جرح ، تجاوز به عنف ، کشتن عمد یاغیر عمد

1-2- بزهکاری بر علیه دارایی و مالکیت دیگران مانند دزدی ، جعل اسناد

1-3- بزهکاری بر علیه نظم عمومی مانند فحشا و خرید و فروش مواد مخدر

بزهکاری را نمی توان منحصر به طبقه خاصی دانست . شاید عده ای راه فرار از قانون را بدانند و یا با حیله از چنگ قانون فرار کنند و طبعا جزء آمار محسوب نگردند . آنچه مسلم است بزهکاری د ر تمام طبقات وجود دارد ولی میزان آن در طبقات پایین اجتماع بیشتر است.

بررسی فراوانی که از کانون های اصلاح وتربیت شده است نشان می دهد در ماههای تیر و مرداد و خرداد بر میزان بزهکاری افزوده شده است.

و این فراوانی را می توان در نتیجه فراغت بیشتر نو جوانان و امکان بیشتر تحرک آنان در این ماهها دانست.

وقتی علت ژنتیک در توجیه بزهکاری ها ناکافی به نظر آید . می توان علت بزهکاری ها را یادگیری دانست . بلر و جونز با صراحت گفته اند که بزهکاری یک رفتار آموخته شده است.

فرد بزهکار از مهر و محبت محروم بوده و جای امنی در این جهان ندارد و در اجتماع نیز دارای مقام و ارزش نیست و هیچ نوع احساس ارزش نمی کند

کودکی که در مدرسه چندان موفقیت ندارد و در تردید به سر می برد و در خارج از مدرسه هم برای او امکان تفریح و سرگرمی  کردن وجود ندارد در خانه هم کاری از او ساخته نیست بنابر این تنها یک راه برای او باز می ماند و آن رو آوردن به ولگردی و شرکت در فعالیت های گروهی نامطلوب و احتمالا دست زدن به جنایت است. این نوع رفتار بزهکارانه به جوان ، نوعی احساس ارزش و اهمیت می دهد و او را برای گروهش قابل قبول تر می سازد.

اولین محیطی که زمینه بزهکاری را در فرد بوجود می آورد خانواده است.

جدول زیر وضعیت خانوادگی نوجوانان بزهکار در کانون اصلاح و تربیت تهران را نشان می دهد.

به هیچوجه کودک بزهکار وجود ندارد ، بلکه هدایت شده به بزهکاری وجود دارد.

کودکان امروزی در شرایطی پا به عرصه وجود می گذارند که در هر دقیقه ی آن 4 جنایت جدی اتفاق می افتد . آمار نشان داده شده در این راستا نشان می دهد که وضع کنونی جوامع انسانی بسیار ناهمگون بوده است و اگر بر تعداد و ارقام جنایات رخ داده ؛آمار جنایات مخفی و یا جرم های پنهانی را نیز بیفزاییم ، انگاه مشخص می شود که دور نمای زندگی بشری در شرایط فعلی بسی ناامید کننده تر از آن است که تصورش را بکنیم.

اگر متوجه شویم که در شرایط فعلی کود کانمان تا چه اندازه ای تحت تاثیر شرایط ناهمگون در مجادلات تمایز بین خوب و بد و ارزش و ضد ارزش و... می باشند،آن زمان در می یابیم که با کمی غفلت و سهل انگاری و با لحظه ای درنگ و ساده اندیشی ، نا خواسته فرزندا نمان را به عوامل ضد اجتماعی بدل خواهیم کرد و آن ها را در مسیر انحرافی ناسازگاری اجتماعی و بزهکاری مشاهده خواهیم نمود.

یکی از دانشمندان امر تربیت کودک به نام ایوی.بننت ادعا دارد که "در میان انسانها کسی نیست که مرتکب گناه و یا خطا نشده باشد و کسانی که به دفعات مرتکب خطا می شوند ، به یقین خطاهای تکراری را ناچیز و غیر مهم می شمارند "

کودک به هیچوجه در کودکی جرم را نشناخته و کاری را که لقب جرم و بزهکاری بر آن تصور است، درک نمی کند . اما با توجه به علایق و روحیاتش دست به کارهایی می زند که در نظرش منطقی و یا کم اهمیت بوده ولی همان حالات و رفتار به نوعی مقدمه ی بزهکاری و اعمال ضد اجتماعی تلقی می شود. اگر چنین اعمالی از سوی والدین و یا سرپرستان کودک نادیده انگاشته شود ، به تدریج تبدیل به معضل اجتماعی خواهد شد و رفتار فرد قالب بزرگی گرفته و با قدرت هرچه تمام تر جامعه را تکان خواهد داد.

جوان امروزی چیزی را می داند که ما در سن جوانی از آن غافل بودیم و یا نمی دانستیم . او به چیزی نیاز دارد که ایجاب زمان بوده ولی ما از درک آن عاجز می باشیم. جوان امروزی از 

مطالبی بحث می کند که ما پیرامون آن یا اصلا فکر نکرده ایم یا این که نیازی به اندیشیدن ندیده ایم. لذا باید تفاوت میان خود و فرزندمان را درک کنیم تا بتوانیم با شناخت تفاوت ها فاصله خودمان را تقلیل دهیم.

جامعه شناسان علل متعددی را برای بزهکاری ذکر کرده اند همانگونه که اتو کلاین برگ گفته است : امروزه این اعتقاد رواج دارد که هیچ علتی به تنهایی برای رفتار پیچیده و متنوعی مانند بزه عموما و بزه جوانان خصوصا کافی نیست. یا اینکه ریشه درد در جامعه هاست و اوضاع و شرایط نامساعد اجتماعی و ضعف کنترل و آموزشهای نادرست به ارتکاب جرم کمک می کند و وسائل ارتباط جمعی در شکل گیری آن دخالت می نماید ولی نمی توان این عوامل را به تنهایی علت بزه دانست شاید مجموعه ای از علت ها نوجوان را به بزه بکشاند و رفتار ضد اجتماعی از خود بروز دهد.

1-عامل اقتصادی: با اینکه فقر گاهی عامل بزهکاری است ولی نمی توان آن را تنها عامل آن دانست و عوامل اجتماعی دیگر نیز در پیدایش بزهکاری ها دخالت داشته است بیشتر این افراد خانه به دوش ، هرگزعضوی از اجتماع نبوده و احساس شرکت در هیچ جماعتی را نداشته اند.

بیش از نصف آنان حداکثر عمر خود را به صورت فصلی کار کرده اند بعضی از آنان به علت بحران های اقتصادی مرتب تغییر شغل داده اند و تعدادی معدودی از آنان ، روابط صمیمانه و نزدیکی با خانواده های خود داشته اند . یک سوم از آنان تن به ازدواج می دهند و تقریبا همه آنان بر اثر فقر از همسران خود جدا می شوند و دوستان کمی می یابند.

2-عامل پس افتادگی فرهنگی و پیشرفت تکنولوژی : در جوامع در حال رشد وقتی یک زمینه صنعتی ایجاد می شود متناسب با آن زمینه ، تغییراتی در روابط خانوادگی و اجتماعی باید ایجاد شود اگر چنین تغییراتی صورت نپذیرد روابط خانوادگی را مختل می کند و طبعا باعث ناهنجاری هایی در فرزندان و احیانا بزهکاری ها می شود.

3-شهر نشینی: در شهرها روابط صمیمانه بین افراد کاهش می یابد و بیشتر افراد به سوی فرد گرایی حرکت می کنند . رشد سریع شهرها باعث دگرگونی های عمده ای در نقش های اجتماعی افراد می شود و گاهی باعث تضاد منافع و تصادم افراد می گردد شهرها به جوامعی مصرفی تبدیل می شود و نقش افراد در تولید به حداقل می رسد در چنین شرایطی نو جوان از یک محیط امن و روابط صادقانه بر خوردار نیست و آنان را به دام بزهکاری و انجام کارهای خلاف می اندازد.

4-تراکم و افزایش جمعیت : محلات شلوغ به محلاتی پر جمعیت اطلاق می شود که با سیستم خانه سازی غیر بهداشتی و ناقص شکل گرفته و از وسایل آسایش و رفاه کافی بر خوردار نیست. این محلات که در بدترین وضعیت اجتماعی و اقتصادی قرار دارد محل و ماوای بسیاری از مشکلات اجتماعی است. بررسی وضعیت بزهکاران در کانون اصلاح و تربیت تهران نشان می دهد که اکثر قریب به اتفاق آنان از مناطق شلوغ و پر جمعیت شهر بوده اند در این محلات تصادم و برخوردهای خشونت آمیز بیشتر بوده کنترل کمتر صورت می گرفته و زمینه تجاوز به حقوق دیگران فراهم تر بوده است.

5-حوادث غیر منتظره از قبیل جنگ ، زلزله و...حوادث پیش بینی نشده اجتماعی و شرایط نامناسب اجتماعی و اقتصادی می شود و بر میزان بزهکاری می افزاید.. در زمان جنگ یا حوادث دیگر از یک طرف دوام و بقای خانواده دچار تزلزل می شود و از طرفی بحران اقتصادی بوجود می آید و فقر و فاقه عمومی رو به افزایش می گذارد . و این دو عامل باعث سوق نوجوانان به ارتکاب جرم می شود.

6-وسایل ارتباط جمعی: وسایل ارتباط جمعی و حتی مطبوعات اثر عمیقی در شخصیت و طرز فکر فکر نوجوانان دارند. اگر فیلمهای سینمایی صحنه های غارت ، راهزنی ، تجاوز و انواع انحرافات را به نمایش بگذارند و فیلم بدون یک ارزیابی تمام می شود اثر نامطلوبی بر ذهن نوجوانان خواهد گذاشت. مطبوعات نیز ممکن است اثر مخربی داشته باشند .

برخی از کتاب ها و مقالات و نوشته های روزنامه خود محرک جرم و بزه در نوجوانان است. گزارش برخی از جرائم و نحوه آن در روزنامه ها و نمایش آن در تلویزیون نه تنها نتیجه هی نمی دهد بلکه برای آن که دنبال ماجرایی می گردد و روحی طغیانگر و آشفته دارد وسیله ای برای فراگرفتن و انجام دادن بزه می شود.

7-ضعف جریان های مناسب اجتماعی برای گسترش اخلاق انسانی: معمولا بزهکاری به خاطر غیر اخلاقی یا ضد اخلاقی بودن مورد انتقاد قرار می گیرد ولی این امر مورد بررسی قرار نمی گیرد که این رفتار غیر اخلاقی یا ضد اخلاقی از کجا آمده است.رفتار غیر اخلاقی را والدین یا مدرسه یا محیط به فرد بزهکار فرا داده است.

جامعه ای که در آن مبانی اخلاقی بر پایه اصول جهانشمولِ انسانی استوار نیست و همکاری جمعی برای حفظ چنین اصولی وجود ندارد آماده است هرگونه جریان غیر فکری غالب را بپذیرد .برای این دسته بزهکاری رفتاری مطلوب تر است زیرا باعث از هم پاشیده شدن بنیادهای اجتماعی و هتک حرمت فردی و جمعی می شود.

دسته دوم که نادانسته مبانی اخلاقی را متزلزل ساخته اند کسانی هستند که لفظا و در گفتار آدم های خوبی می نمایند و مدعی رفتار اخلاقی هستند ولی در عمل خلاف آن را دنبال می کنند و اصطلاحا عالم بی عمل هستند. وقتی نوجوان تعارض در رفتار وگفتار مدعیان می بیند الگوی مناسبی برای رفتار اخلاقی نمی تواند برگزیند و نمی داند که چه رفتاری درست و چه رفتاری نادرست است.

بخش دوم: نحوه پیشگیری و برخورد با بزهکاریها

در نشربه بعدی
بر گرفته از شماره ٦ نشريه کانون کودکان و زنان تهران

پديده بزهكاري در بين نوجوانان و جوانان و راههاي پيشگير - Tuesday 23 September 2008-1, 12:59 PM

بزهكاري يك پديده بسيار پيچيده اجتماعي است كه در محيط هاي اجتماعي مختلف به شكل هاي متفاوتي ديده مي شود . تعريف بزه و رفتار بزهكارانه در هر جامعه اي توسط قوانين حقوقي و هنجار هاي اجتماعي آن جامعه مشخص مي شود . اگرچه در بيشتر جوامع ، بزه به عنوان رفتاري قابل تنبيه از طرف قانون تعريف شده است ،

اما صرفاً در تبيين آن مفهوم حقوقي مسئله كافي نيست . بزهكاري به معناي تعدادي متغير از اعمال ارتكابي عليه احكام قانوني كه مي تواند ماهيت هاي مختلفي داشته باشد ، وجه مشترك تمام جوامع انساني است . دوركهيم «Durkhim » جامعه شناس فرانسوي بزه را چنين تعريف مي كند " هر عملي وقتي جرم محسوب مي شود كه احساسات قوي و مشخص وجدان جمعي ( گروهي ) را جريحه دار سازد . " روش تحقيق پيمايشي است و بر اساس داده هاي آماري استان و سالنامه آماري جمعيتي اقتصادي اجتماعي به تجزيه و تحليل پرداخته شده است و با استفاده از فرمولهاي آماري ، 65 نفر به عنوان نمونه انتخاب شده اند. و نمونه گيري به صورت تصادفي ساده در بين نوجوانان كانون اصلاح و تربيت استان گلستان مي باشد و همچنين ازشيوه مصاحبه نيز استفاده مي شود .
نتايج تحقيق : بررسي هاي بعمل آمده نشان مي دهد كه بايد فرزندان را از محبت سيراب كرد ، براي نوجوان ارزش قائل شد و همچنين تفريحات سالم براي فرزندان فراهم كرد و همچنين تعليم و تربيت و آموزش هاي صحيح و دادن آگاهي به موقع به جوانان آنها را در مسير درست راهنمايي مي كند و با افزايش مراكز خدمات روانشناختي و مشاوره در همه مراحل زندگي ، كمك موثري در جهت مصون نگه داشتن افراد در برابر ارتكاب بزهكاري و اعمال مجرمانه جلوگيري مي شود .

مقدمه :

بزه ،اولين پديده اي بود كه باتجمع افرادبه دوريكديگروشكل گرفتن جامعه ،تظاهرپيداركرد،زيرا گردهم آمدن افرادموجب سرپيچي ازبرخوردهاي گوناگوني بين آنها گرديدوبه همين دليل دستورات ومقرراتي پديدآمد تاقدري آزادي افراد رابه سودجامعه مقيد گرداندوحدودهريك ازافراد جامعه مشخص گردد بررسي هاي جرم شناسي نشان مي دهدكه هرمعلولي ،علتي داردوهيچ چيز به خودي خودبه وجودنمي آيد بنابراين هرجرمي هم داراي علل سازنده اي است كه برروي فرد اثرمي گذارد واورابسوي ناسازگاري ونابهنجاري سوق مي دهد .

بزهكاري اصولا ازمجموعه اي ازجرائمي به وجودمي آيد كه دريك زمان ومكان معين به رقوع مي پيوندد وبه همين جهت زماني كه مورد بررسي قرار مي گيرند ،درحقيقت كليه پديده هاي اقتصادي فرهنگي ،بهداشتي ،سياسي ،مذهبي ،خانوادگي و... يك جامعه عميقا موردمطالعه واقع مي شوند دروحله اول بزهكارن ازجهات مختلف ،سن ،ميزان تحصيلات ،جرم ،مشكلات خانوادگي و... تقسيم بندي مي شوند وبدنبال آن علل وعوامل موثربزهكاري اطفال ونوجوانان و پيشگيري ازاين عامل رااشاره خواهم كرد .[1]

«لغت نوجواني كه معادل كلمه Adolescent انگليسي مي باشد ازلغت لاتين مشتق شده كه به معناي رشد كردن مي باشد عنوان نوجواني معمولا به گونه اي مختلف مورداستفاده قرار مي گيرد ساده ترين تعريف مي توان آنرا به گروه سني اطلاق كردكه بين دوران كودكي وبزرگسالي است واين خود دامنه وسيعي رادربرمي گيرد .حدودوهمچنين طول مدت آن چندان مشخص نيست وبسته به افراد وجوامع گوناگون مي باشد دوران نوجواني ازقديم دوراني دشوار قلمداد شده است .300سال پيش از تولد مسيح ارسطوچنين اظهارداشت كه نوجوانان پرشورند وآماده اندكه خود رابدست غرايز بسپارند بنابراين نوجواني دوره اي است حدفاصل ميان كودكي وبزرگسالي به نظر برخي ازدانشمندان نوجواني يك پديده فرهنگي است .

دراين دوران ، نوجوان بدنبال هويت مي باشد زيرا هويتشان درحال شكل گرفتن است چون در حال يافتن پاسخ من كيستم هستند تابراي زندگي درجامعه مهيا شوند، براساس نظريه اريكسون

« اگرهويت نوجوان شكل بگيرد ونوجوان بتواند ونوجوان بتواند خود رابشناسد تعادل رواني وي تضمين مي شود ولي اگر سرخوردگي وعدم اعتماد جاگزين شود وبه تماس بامردم نوجوان گوشه گير شودوبه جاي تحرك به ركود گرايد تعادل رواني وي به هم مي خورد ودچار بحران هويت مي شود .» [1]

مفاهيم ومتغيرهاي اساسي تحقيق :

عمده ترين مفاهيم ومتغيرهايي كه ازمطالعه منابع وبررسي تئوريكي بزهكاري دربين نوجوانان بدست آمده است .

عبارتست از :

1- بيكاري

2- فقر

3- عوارض والديني (اعتياد يكي ازوالد ين )

4- اختلاف والدين

5- مهاجرت

6- جنگ

7- محيط اجتماعي

8- اقتصاد خانواده





1 - مجموعه افراد بررسي شده ازلحاظ گروه سني دربند اصلاح وتربيت استان گلستان در3 طبقه به شرح ذيل قرارگرفته اند :

( توزيع فراواني افراد بررسي شده بر حسب گروه سني )

سن
فراواني
درصد

17-15
10
40/15

20-18
35
80/53

23-21
20
80/30

جمع
65
100


براساس نتايج بدست آمده ازاين بررسي هايي كه دربند اصلاح وتربيت استان گلستان صورت گرفته است . سن نوجواني يعني 20- 18 سالگي بيشترين رقم بزهكاري با (8/53 درصد )را داشته است .بزهكاريها درنوجوانان ازاين جهت چشمگير است كه آنان نيروي فوق العاده اي دارند ومي توانند مشكلي جدي براي خانواده واجتماع خود ايجاد كنند .

2- مجموع افراد بررسي شده ازلحاظ سطح تحصيلات دربند اصلاح وتربيت استان در4طبقه به شرح ذيل تقسيم شده اند :

( توزيع فراواني افراد بررسي شده بر حسب سطح سواد )

تحصيلات
فراواني
درصد

بيسواد
16
60/24

ابتدايي
21
30/32

راهنمايي
20
80/30

متوسطه
8
30/12

جمع
65
100


همانطوري كه جدول فوق نشان مي دهد كه ازمجموع افراد مورد بررسي ،بيشترين فراواني مربوط به افرادي است كه داراي تحصيلات ابتدايي (با 30/32 درصد ) وكمترين فراواني نيزبه افراد باسطح تحصيلات متوسط (با 30/12 درصد )تعلق دارد. به عبارت ديگر با افزايش سطح تحصيلات ازتعداد اينها كاسته شده ودرمواقع اغلب آنان رامددجويان كم سواد تشكيل مي دهند .

3- مجموع افراد بررسي شده ازلحاظ جرم دربند اصلاح وتربيت استان گلستان در4طبقه به شرح ذيل تقسيم شده اند .

( توزيع فراواني افراد بررسي شده بر حسب نوع جرم )

جرم
فراواني
درصد

سرقت
28
07/43

ايراد ضرب
19
25/29

اعتياد
15
07/23

قتل
3
61/4

جمع
65
100


همانطوري كه جدول فوق نشان مي دهد كه ازمجموع افراد موردبررسي ،بيشترين فراواني مربوط به جرايم سرقت (با 07/43درصد وكمترين فراواني نيز مربوط به جرايم قتل (با61/4درصد )مي باشند بقيه افراد بزه اعتياد وموادمخدر وايراد ضرب وجرح ذكر كرده اند.

4- مجموع افراد موردبررسي شده ازلحاظ تعداد خانوار در4طبقه به شرح ذيل تقسيم شده اند .

( توزيع فراواني افراد بررسي شده بر حسب تعداد خانوار )

تعداد خانوار
فراواني
درصد

5-2
10
40/10

9-6
32
23/49

13-10
21
30/32

17-14
2
07/3

جمع
65
100


همانطوري كه جدول فوق نشان مي دهد بيشترين فراواني مربوط به افرادي هستند كه تعداد خانوار آنان از 6تا9نفر باشند. درواقع اين نشان دهنده اينست كه خانواده پرجمعيت بيشتر مرتكب جرم مي شوند شايد علتش نيز اين است كه بخاطر پرجمعيت بودن خانواده ،والدين نمي تواند به فرزندانشان ازنظر عاطفي رسيدگي نمايند .

5- مجموعه افراد بررسي شده ازلحاظ مدت تحمل كيفري در4طبقه به شرح ذيل تقسيم شده اند .

( توزيع فراواني افراد بررسي شده بر حسب مدت تحمل كيفري )

مدت تحمل كيفرس به ماه
فراواني
درصد

6-1
37
92/56

12-7
36
61/24

18-13
7
77/10

24-19
5
70/7

جمع
65
100


باتوجه به جدول فوق ملاحظه مي شود كه اكثر افراد بررسي شده ،مدت تحمل كيفري كوتاهي داشته يعني از بين 65نفرافراد بررسيشده 37نفر آنان (با 92/56درصد ) تحمل حبس تا6ماه مي باشد درواقع اين نشان دهنده اينست كه هرچه برميزان تحمل كيفري افزوده مي گردد ازتعدادآنان كاسته مي شود .

6- مجموع افراد بررسي شده ازلحاظ سابقه كيفري در4طبقه بشرح ذيل تقسيم شده اند .

( توزيع فراواني افراد بررسي شده بر حسب سابقه كيفري )

سابقه كيفري
فراواني
درصد

1
45
25/69

2
15
07/23

3
2
07/3

4
3
61/4

جمع
65
100


همانطوري كه جدول فوق نشان مي دهد ازبين افراد بررسي شده دربنداصلاح وتربيت استان افراد باسابقه به مراتب كمتر ازافراد بدون سابقه است ازبين 65موردبررسي شده 45مورد آنان يعني (25/69درصد ) داراي يكبار سابقه هستند بقيه افراد بررسي شده داراي 2بار يابيشتر سابقه دارند .

7- جدول زير وضعيت خانوادگي بزهكاران دربند اصلاح وتربيت رانشان مي دهد .

( توزيع فراواني افراد بررسي شده بر حسب مشكل خانوادگي )

سابقه كيفري
فراواني
درصد

فوت والدين
15
07/23

طلاق
10
38/15

ازدواج مجدد
11
92/16

اعتياد والدين
15
07/23

ناسازگاري والدين
35
15/53

جمع
65
100


« ازاطلاعات فوق مي توان استنتاج نموده خانواده بزهكاران دچار نوعي اختلال واشكال است . 15/53 درصد ناسازگاري درخانواده هايي كه پدر ومادرزنده بود وباهم بوده اند نمايانگر ارتباط نادرست خانوادگي است كه مي تواند باعث اقدام به بزه درنوجوانان گردد. و47/38 درصد آنان ازمحبت لازم كه اعضا خانواده رابيكديگر نزديك مي كند محروم بوده اند . بطور كلي مي توان چنين استنتاج كرد كه روابط خانوادگي دراين بزهكاران مطلوب نبوده واشكالات مختلف خانوادگي وجود داشته است . » [2]

بررسي انجام شده دربند اصلاح وتربيت استان نشان مي دهد كه دربزهكاري نوجوانان روابط و اشكالات خانوادگي وجود داشته وبصورت زير بوده است .

1- نداشتن سرپرست وجدا بودن پدرومادر ازيكديگر

2- ناهنجاريهاي خانوادگي ووجود اختلاف بين پدر ومادر

3- عدم توجه به تربيت فرزندان وفقدان راهنمايي لازم به آن

4- سخت گيري پدر ومادر وبدرفتاري آنان با فرزندان خود

5- ظلم وستم ناپدري يا نامادري



علل وعوامل بزهكاري :

علت بروز بزهكاري معمولا علت واحدي نيست بلكه هميشه چندين علت دست به دست يكديگر داده وباعث بروز بزه در افراد مي گردند. اينك علل مهمي را كه مي توان نسبت به ساير عوامل اساسي تر تشخيص داد درزيراشاره مي نمائيم .

عوامل اجتماعي : جامعه شناسان به عوامل مستقيم وغير مستقيم محيط وتراكم جمعيت ، وضع سكونت ، آلودگي هواوغيره توجه كرده اند . نقش شرايط اجتماعي وتعارضاتي كه درچهارچوب آن به وقوع مي پيوند د ،انكار ناپذيراست . مع ذلك نه مي توان بزهكاري راتنها براساس عوامل اجتماعي بررسي كرد ونه يافته هاي مستقل اين زمينه قبلي همواره هماهنگ است .

بررسي ها نشان مي دهد وقتي كه در جامعه اي ثبات وپايداري اجتماعي وجود نداشته باشد ، جامعه در شرايط دشواري چون شورش ، جنگ يا انقلاب باشد وياپاره اي شرايط غير عادي وناسازگاري عمومي درجامعه رواج داشته باشد ،ميزان بزهكاري روبه افزايش مي گذارد . وبه عكس ، هرقدرجامعه به سوي پايداري سوق داده شود ،ميزان بزهكاري كاهش مي يابد .

طبقه اقتصادي : فقر يكي ازعوامل مهم ازانواع انحرافات ازجمله دزدي وانحراف جنسي در مردم ، به ويژه اطفال ونوجوانان است . فقر بي گمان به وجود آونده سختي هاوناملايمتي است كه اگر نتوان با آنها مبارزه كرد ، خواه ناخواه انسان رابه در مي آورد . بيشتر محروميتها وبرآورده نشدن تمايلات كه موجب عدم اطمينان اجتماعي مي شود، ناشي ازعامل فقر است ونمي توان آن راناديده گرفت . بيكاري ،كمبود مواد غذايي وپوشاكي ،بي سوادي وعقب افتادگي ، جهل وخرافات ، عدم بهداشت كافي وانواع بيماريهاي روحي وجسمي وحتي درسطح جهاني ،جنگها و خونريزيها ،ريشه در نيازهاي مادي وترس از فقر دارد . فقدان مسكن ، زندگي درزاغه ها ،سوء تغذيه وبهداشت كافي ناكافي نيز كه بافقر ، ارتباط دارند . ازعوامل مهم بزهكاري به شمار مي آيند .

روابط والدين ونوجوان : احتمال مي رود مهم ترين عامل مؤثر دربزهكاري ،روش تربيتي نارس يا اختلال درشبكه ارتباطي خانواده باشد . تقريبا تمام پژوهشها نشان داده اند . والدين كه باكودكان خود مهربان نيستند بيشتر احتمال دارد كه فرزنداني بزهكار داشته باشند .

افزايش احتمال بزهكاري در خانواده هايي وجوددارد كه :

1- والدين از روشهاي انظباطي بسيارسخت گيرانه يا بسيار بي بند وبار وفريبنده استفاده مي كنند

2- شيوه انظباطي به جاي آنكه مبتني بر استدلال باشند مبتني بر تنبيه بدني است.

3- والدين نسبت به فرزندان خود به جاي آنكه گرم صميمي وعاطفي باشند ،بي توجه ،غافل وتمسخركننده هستند آشكار شده است كه كودكان بزهكار رابطه بسيار ضعيفي با پدران خود داشته وآنها را به عنوان الگوهاي غير قابل پذيرش ارزيابي ميكنند .خانواده هاي كودكان بزهكار اغلب فاقد پدر بوده ويا پدرطولاني دارد در حالي كه بزهكاري با جدايي وطلاق در خانواده همبستگي دارد،ثابت شده است كه داشتن مشكلاتي در مدرسه با بزهكاري رابطه بالايي دارد همچنين،والدين كه از مشكلات عاطفي رنج مي برند يا آنهايي كه سابقه جنايي دارند بيشتر احتمال دارد كه كودكان بزهكار داشته باشند تنبيه والدين تاثيري برتقليل بزهكاري ندارد وموجب تشديد وگاهي انتقامجو مي گردد .چنانچه روسو مي گويد :آنقدر كتك خوردم كه حساسيتم به آن كم شد وسرانجام كتك به نظرم به صورت پاداشي براي دزديهايم در آمد .باخود مي گفتم وقتي مثل يك دزد كتك مي خورم حق دارم مثل يك دزد هم رفتار كنم متوجه شوم كه دزديدن وكتك خوردن به هم مربوط هستند.

نقش دوستان وهمسالان :

همانندسازي شديد با همسالان با وابستگي به آنها ،صرف نظر از طبقه اجتماعي-اقتصادي،عامل مهمي دربزهكاري است نوجواني كه توسط والدينش مورد طرد قرار گرفته اند براي كسب حمايت وتاييد به سوي همسالان كشانده ميشوند .چنين نوجواني در مدرسه ضعيف هستند وبه دنبال افرادي مي گردند كه مانند خودشان باشند ازاين رو احتمال دارد كه دست به اعمال ضد اجتماعي زنند وهمديگر را براي اين اعمال ضد اجتماعي زنند وهمديگر را براي اين اعمال مورد تشويق قراردهند .در سوال از بزهكاران در بند اصلاح وتربيت استان در اين باره كه ازچه كسي بزه رافرا گرفته اند اظهارتي داشته اند .ازاظهارات بزهكاران بر مي آيد كه دوستان بالاترين منبع يادگيري بوده اند مسئله توجه بيشتر والدين ومربيان را به كنترل ونظرات بر دوستان فرزندان ومربيان مي طلبد.

افرادي كه از آنان ياد گرفته اند
فراواني
درصد

دوستان
40
53/61

خود شخص
15
07/23

اتفاقي و بدون تقصير
10
70/15

جمع
65
100


همانطور كه در جدول بالا مشهود است بيشترين فرواني درمورد افراد بررسي شده در بند اصلاح وتربيتمربوط به افرادي است كه از دوستان فرا گرفته اند با(53/61درصد)

عوامل روان شناختي :

روان شناسان علل مختلفي را براي بزهكاري بر شمردند گاهي بزهكاري را نتيجه نا كامي وتعارضات شديدي مي دانند كه كودك در حال رشد به شدت از آنها رنج مي برد ،روان شناسان اهميت زيادي به روابط مادر وفرزند داده اند .محروميت از وجود مادر عامل بزرگي است كه باعث بزهكاري يك نوجوان مي شود .بزهكاري با صفات روان شناختي مختلفي همراه است كهبرخي از آنها عبارتند از هوش كمتر از متوسط سطوح بالاي خشم دروني ورفتار پرخاشگرانه ،ناشكيبايي،نياز به هيجان ،فقدان هم حسي با ديگران وسطوح يا بين استدلال اخلاقي ثابت شده است كه بزهكاران نسبت به غيربزهكاران عزت نفس پائين تري داشته است . پژوهش نشان مي دهد عوامل ديگر عبارتند از : جنگجو بودن ، جاروجنجال به راه انداختن ، داشتن مشكلاتي درمدرسه وگريزازمدرسه وناتواني سازگاري با ديگران .

علتهاي ديگر بزهكاري عبارتند از :

1- خانواده هاي ستيزه گر و متلاشي شده ، چنين خانواده هايي يكي ازعوامل اصلي و اوليه گرايش به بزهكاري محسوب شده است . زيرا اكثر ناراحتي هاي نوجوانان زا ئيده امر و نهي وسخت گيريهاي والدين و بي مهري دركودكي ومحروميت وعدم رفاه وامنيت ،عصبانيت والدين سستي اصول اخلاقي ، حمايت زياد ازنوجوانان ، آرزوهاي جاه طلبا نه والدين براي نوجوانان مي باشدكه گاهي هم به جنون منتهي مي گردد . [3]

« نوجواناني كه دركودكي ودرنوجواني آزادي و وسا يل اوليه زندگي محروم بوده ونتوا نسته اند به تحصيلات خود ادامه دهند مسلما مي خواهند حقوق ازدست رفته را بدست آورند وا نتقام خود را از والدين واجتماع بگيرند اينست كه بطور عمدي به دنبال اعمالي مي روند كه براي آنها منع شده است بنا براين به طغيان وتجاوز برعليه حقوق ديگران ازطريق ارتكاب بزهكاري اقدام مي نمايند ، تا بدين وسيله فشارهاي دروني وناراحتي هاي خودرا تسكين داده باشند . غافل ازاينكه دردي بر درد هاي خود خواهند ا فزود . منازعات خانوادگي اعم ازمشاجرات والدين ويا مشاجرات بين فرزندان ،اعتيادوالدين به مواد مخدرومشروبات الكلي،ازرواجهاي مكرربوجود آوردن برادران وخواهران ناتني ، حسادت وتبعيض بين فرزندان ، طلاق و غيره ، همگي ازعوامل مهم بزهكاري نوجوا نان وا طفال محسوب مي گردند .» [4] اينگونه خانواده ها سازما نها ئي بدون رخ هستند كه هيچ گونه عا طفه ومحبتي بر آن حكمفرما نيست وبه همين جهت نوجوان احساس نا امني مي كنند وهمين اضطراب ونگرا ني وعدم تا مين زندگي اجتما عي اورا وادار به خلافكا ري مي نمايد . اينگونه نوجوا نان به شدت از والدين خود نارا ضي بوده ودرعين حال چون نمي توا نند با آنها ستيزه كنند ، به ناچار شورش وطغيان خودرا درخارج ازخا نواده ونسبت به هم رديفان خودكه اولياي اجتماع باشند به ظهور مي رسا نند ، كودكي كه دا ئما درخا نواده با بي مهري وخشونت روبرو بوده است نه تنها درنوجوا ني احساس خشم نسبت به آنها مي نمايند بلكه خشم خود را به خارج از خانواده نيز ا نتقال خوا هد دادكه به آن مي توان نام بزهكاري داد .

2- مدرسه : مدرسه بعدازخانواده نقش بسيارمهمي درزندگي اجتماعي كودك ونوجوا نان به عهده دارد زيرا دانش آموز اغلب بيشتروقت زنده وفعال خودرادر مدرسه مي گذراند بنابراين اولياء آموزشگاه بخوبي مي توانند ضمن مراقبت وكنترل رفتارهاي نو جوانان به مشكلات وناسازگاري آنها پي ببرد . ازطرف ديگر موقعيت ورفتار وبرنامه هاي مدرسه اثر مهمي درعلاقمندي ويا فرار ازنوجوا نان ازمدرسه دارد . مدرسه همچنين رشد فكري ، عاطفي واجتماعي كودكان مي شود وبا آموزش حرفه اي خاص آنهارا براي وارد شدن به دنياي بزرگسالان آماده مي سازد .

3- مهاجرت : عامل ديگري كه امروزه افزايش بزهكاري ا طفال ونوجوانان گرديده مهاجرت ازروستا به شهرومشكلات مربوط به حاشيه نشيني دست وضع مساعد ومطلوب مراكز شهري وتمركز امكا نات رفا هي در شهرها باعث شده همه ساله عده اي ازروستائيان به نقاط شهري و عده اي از كشورهاي فقير به كشورهاي پيشرفته مهاجرت كنند . كمبود مسكن مناسب وعدم انطباق باقواعد ومعيارهاي حاكم برجوامع شهري باعث مي گردد كه اينگونه مهاجرين باسكونت درزاغه هاي حاشيه شهر ،عملا زندگي مجرما نه اي را آغاز نمايند . افزايش جرايمي نظير سرقت ، خريدوفروش استعمال موادمخدر دراين گونه ، افراد ، امروزه ، به صورت معضلي بزرگ درآمده است بديهي است سهم افراد خردسال

دراين ميان بيش از سايرين مي باشد . مهاجرين براي كسب در آمد ،ا طفال خردسال را نيز وادار به كارهاي كاذب نموده ، عملا راه سوء استفاده ازآنها براي ديگران باز مي گذارند وخودبا ديگران آنان را به تكدي ، سرقت ، جيب بري وباخريد وفروش موادمخدر وادار مي كنند .بعضي ازدانشمندان معتقدند كه مهاجرتهاي داخلي وبين المللي ،امروز يكي ازدلايل عمده افزايش نرخ بزهكاري مخصوصا دربين نسل اول مهاجرين مي با شد .

4- گسترش وتوسعه وسايل ارتباط جمعي : پيشرفت وتوسعه وسايل ارتباط جمعي علي رقم تمامي مزايا كه داشته است داراي معايبي نيز مي باشد . باتوسعه وسايل تصويري ازقبيل تلويزيون يا مجلات ، سينما ، رايا نه واينترنت اينگونه وسايل تبديل به مدارس آموزشي مجرمانه اي براي افراد ا طفال ونوجوانان گرديده است كه استعداديادگيري وتقليد آنان بسيار زياد مي باشند . نمايش فيلمهاي رزمي وجنگي ،افزايش صحنه هاي سرقت ما هرا نه وافزايش صحنه هاي قبيح هر كدام درنوع خود باعث تاثير منفي بر اينها وگرايش آنان به اعمال مجرمانه مذكور گرديده است .

« بديهي است آشنايي با اينگونه مسا ئل هرروز بر ميزان وگستره جرايم ا طفال ونوجوا نان مي ا فزايد .

درارزيا بي برنامه هاي سه شبكه تلويزيون آمريكا يعني ABC و NBC و CBS معلوم شده است كه اين شبكه ها در برنامه هاي خوددرهرهفته 92موردحمله با ا سلحه گرم ، 113صحنه تجاوز به عنف ، 9صحنه خفه كردن ، 168صحنه نزاع با مشت ولگدو179مورد تخلف از قانون رانمايش مي دهند . ازسوي ديگر ، هركودك تارسيدن به سن 14سالگي جميعا 13000موردقتل وتجاوزرا مشاهده مي كنند .» [5]

به علاوه چون بيشتر تماشاچيان تلويزيون را طبقات فقير ومحروم جامعه را تشكيل مي دهند كه به علت نداشتن سرگرمي متنوع ديگر به تلويزيون پناه مي برند ،بنابراين تاثير تلويزيون درترغيب آنان به دزدي بيشتر بوده است .

، نشا نه يا شاخص مولفه وا بستگي نوجوان به خا نواده و مولفه وضع سلامت خا نواده با شدت بزهكاري موثر است . بدين ترتيب كه هر چه پيوند هاي عا طفي نوجوان با خا نواده بيشترمي شود وروابط پدرومادر با فرزندان سالم تروامن تر باشد بزهكاري كاهش مي يا بد . مولفه اعتقادات مثل اعتقاد به حلال وحرام وثواب ياگناه وفكربه گناه ازشدت بزهكاري مي كا هد . مولفه هاي مربوط به پيوند هاي افتراقي و مولفه ارتباط نوجوا نان بادوستان واقوام نشان مي دهد وجود همسايگان خلافكار ومحله جرم خيز در بزهكاري موثر است .

پيشگيري از بزهكاري

پيچيدگي ما هيت بزهكاري پيشگيري را نيز مشكل مي كند ورهيا فت هاي چندگا نه اي راكه مي طلبد كه كليه عوامل خطرزارادرنظر بگيرد . ازديدگاه بهداشت عمومي درپيشگيري بزه ، استراتژي هاومداخله در سه سطح كلي هما نند ساير مسائل بهداشتي واجتماعي طبقه بندي مي شود . اين سه سطح شامل پيشگيري نوع اول يا اوليه پيشگيري نوع دوم ياثانويه وپيشگيري نوع سوم يا ثالثيه است كه براساس سطوح مختلف براي هرجامعه اي متغير است .

.پيشگيري اوليه (سطح اول) : ايجاديك محيط سالم

درپيشگيري اوليه به ريشه مسئله وعوامل خطرزاي محيطي توجه مي شود . اين نوع پيشگيري سعي برآن دارد كه امكان درگير شدن با مسئله طوري پيش برود كه هرگز محلي براي رشد مسئله وجود نداشته باشد . به همين علت استرا تژي هاي برنامه ضرورتا طوري ا نتخاب مي شوند كه بتوا نند عوامل مخا طره آميز را كا هش دهند ، وضع قوا نين كه بعضي ازمحدوديت ها را ايجاب مي كنند ازآن جمله ا ند . براي مثال درجامعه اي كه حمل اسلحه آزاد است ، اين آزادي خود يك عا مل خطر زاي امكان درگير شدن با مسئله بزه است . بنا براين منع حمل اسلحه يكي ازاستراتژي ها درآن جامعه خوا هد بود . درجدول شماره 1نمونه اي ازاستراتژي هاي پيشگيري نوع اول معرفي شده ا ند .

اگر چه تناقضاتي دربعضي ازيافته هاي پژوهش درمورد كنترل بزه وجوددارد ليكن اكثر يا فته ها بيا نگر آنند كه برنامه هاي پيشگيري مستقيما تاثير زيادي دركاهش رفتارهاي بزهكارا نه نداشته اند درمقابل به پژوهشهائي نيز بر مي خوريم كه نشان داده اند مداخله اوليه جامعه وخانواده متفقا در كنترل بزهكاري تاثير دارند.عمده برنامه ريزيهاي اين مداخلات بر اساس يافته هائي است كه نشان ميدهند عوامل خانوادگي مانند : طلاق ، مرگ والدين، كثرت اولاد، فقدان حمايتهاي رواني وبي توجهي به نيازهاي عاطفي فرزندان بي انضباطي درخانواده ، وجود فرد بزهكاريا ناسازگار اجتماعي ، خيانت زن يا شوهر،اختلافات خانوادگي ،طرد ازخانواده، فقدان زمينه هاي تربيتي مناسب درخانواده، مسكن نامناسب از نظر فضاي فيزيكي وفقر در تقويت ويا كنترل بزهكاري نقش دارند. عوامل اجتماعي مانند :بيسوادي ، رشد بي رويه جميعت ، صنعتي شدن، اختلافات طبقاتي ،قوانين تحميلي ، بي عدالتي اجتماعي ، بيكاري، جنگ، محيط اجتماعي نامناسب (زندگي در جوار بزهكاران) فقدان امكانات تفريحي سالم وقابل دسترس همه طبقات جامعه، زاغه نشيني، زورمداري سيا سي ، در كنترل ورشدبزه موثرند . به همين جهت استراتژي هاي مداخله اي خانواده گرا وجامعه گرا در پيشگيري نوع اول اهميت پيدا مي كنند .خلاصه اينكه درسطح اول پيشگيري عمده مسئوليت به عهده خانواده وجامعه است .بسياري ازديدگا ه هاي روانشناختي ،سن مناسب براي سطح پيشگيري نوع اول راقبل از8سالگي مي دانند .

پيشگيري ثانويه (سطح دوم ) : كاهش عوامل خطرزا

درپيشگيري ثانويه هدف كلي دورنگهداشتن فرد ازفعاليت هايي است كه خطر برچسب بزه رادرفرد تقويت مي كند . مثل كنترل خشم وخشونت ،كنترل خانواده بر رفتارهاي ضداجتماعي ودوري ازدوستان بزهكار . پيشگيري نوع دوم نيز مانند پيشگيري نوع اول استراتژي هاي برنامه ريزي خود رابراساس يافته هاي پژوهش ها طرح مي كند وتاكيد زيادي برفرد وياارتباطات فرد دارد . به همين جهت استراتژي هاي پيشگيري نوع دوم ازطريق يادگيري مهارت هاي زندگي اجتماعي وارتباطات فردي از طرف ديگر تاكيد مي كند . اهميت اين سطح بهعنوان سطح پيشگيري كمك به افراد در معرض خطراست .

پيشگيري ثالثيه (سطح سوم ) : كنترل موقعيت خطر

پيشگيري سطح سوم سعي مي كند موقعيت مسئله رااصلاح ويادرآن مداخله كند وهدف آن پيشگيري از تكرار فعاليت هايي است كه جرم شناخته مي شود . براي اين نوع پيشگيري لازم است درگير مسائلي مانند تنبيه ، جريمه وبازتواني از طريق نظام حقوقي وقضا شود . پيشگيري نوع سوم برنامه ريزي مداخله اي واداره موقعيت هاي خطرناك(Management Crisit Situation ) را براساس فعاليت هايي تنظيم مي كند كه ممكن است باعث بزهكاري شوند .

استراتژي هاي پيشگيري ازبزهكاري

بهترين تمرين ها براي برنامه ريزي پيشگيري باتوجه به نو بودن مسئله استفاده ازروش هاي مطالعه طولي وطراحي تصادفي است . ارزشيا بي هاي زيادي در مورد برنا مه هاي پيشگيري درهمه سطوح ا نجام شده است ليكن نتايج اين پژوهش ها وارزشيا بي ها نتوانسته ا ند اين ادعا را ثا بت كنند كه طرح هاي مداخله اي موفقند . مركز كنترل بيماري هاي آمريكا (Centeres for Diseases Control:CDC) استراتژي هاي جامعي رادرمقابله با مسئله بزهكاري جوا نان پيشنهادكرده است كه عبارتند از :

1- استراتژي هاي خانواده گرا

اين استراتژي ها مهارت هايي راجهت تمرين آماده كرده است مانند آموزش وا لدين درمورد روش هاي فرزند پروري ،مهارت هاي ارتبا طي بين كودك وخانواده وحل مشكلات كودك وخانواده بدون تخلف وتنبيه . ملاقات هاي خانگي (Home Visit Startegies) كه قادرند منابع خطرزا در خانه معرفي كنند وزمينه هاي راهنمايي لازم براي نگهداري ورشد سالم كودكان رادر خانه فراهم كنند .

جدول1- استراتژي هاي پيشگيري ازبزهكاري

جامعه
كنترل شخصي
رشد اجتماعي

خانواده
* قبل از ازدواج : آموزش د رمورد اهداف زندگي مشترك

* قبل از تشكيل نطفه : ممنوع كردن باروری برای کسانیکه در معرض عوامل خطر زای مختلف و چندگانه قرار گرفته اند . ( این موضوع نقض قوانین حقوق بشر است .

*هنگام تولد : فراهم کردن شرایط مناسب برای وضع حمل به طوریکه تمام عوامل خطر را در نظر داشته باشند

* بعد از تولد : ایجادوابستگی کودک به خانواده
* حمایت هایجامعه در آماده کردن جوانان برای تشکیل خانواده

* حمایت های مربوط به دوران بارداری

*مراقبت های حین زایمان توسط پزشک و تیم پزشکی

* تامین بهداشت

*تامین مسکن

* مراقبت از خانوادهبرای ایجاد وابستگی از طریق آموزش

* افزایش تعداد سازمانهای حمایتی

همتايان
* آگاهی از قوانین اجتماعی

قطع ارتباط با دوستان بزهکار
* درگیر کردن اطفال در فعالیتهای اجتماعی سالم

* شناساندن حس همکاری

مدرسه
* ایجاد نظم و انضباط

* تقویت رفتارهای مناسب از طریق ÷اداش دهی

* افزایش مهارت های اجتماعی و ارتباطی و زندگی
* مشخص کردن ارزش های جامعه توسط مدرسه ، خانواده ، بچه ها

* درگیر کردن بچه ها با تکالیف درسی به صورت پروژه های گروهی

*تعیین تکالیف درسی که بخشی از وقت کودکان به آن اختصاص یابد

كار
* شرایط ورود به کاز طبق قانون تعریف شود ( محدودیت های مربوط به سن کار رعایت شود )

* کار نیمه وقت بدون تنظیم قرارداد انجام شود

*حقوق زمان بیکاری ÷رداخت شود ( در مورد افرادی مه شرایط احراز را دارند
*کار تمام وقت

* آزادی صنعتی

* ادغام کار با مطالعه


2- استراتژی جامعه گرا

این استراتژی مهارت لازم برای حل مشکل و مشکلات را فراهم می کند به طوریکه کودکان قادر باشند به جای برخورد بزهکارانه و متخلفانه مسئله را به طریق درست حل نمایند .

جدول 2 – گام های طراحی استراتژی های موثر پیشگیری و درمان

گام اول

تشخیص
اولین اقدام در موضع پیشگیری ، بررسی کمی و کیفی داده های قبلی است که به نوعی شیوع رفتار های بزهکارانه را در جامعه تایید می کند . مقایسه مشکلات ، تبیین عوامل خطر، آگاهی از آمار سازمان های مختلف بهداشتی تربیتی ، نظر سنجی از جامعه و محققینی که در زمینه بزه مطالعه می کنند ضرورت دارد .

گام دوم

شناخت گروه هدف
بعد از تشخیص رفتار بزهکارانه ، جامعه درگیر را برای مداخله مشخص کنید . مطالعه در مورد ویژگی های گروه هدف و عوامل زمینه ای آن بر اساس برنامه ریزی و مشخص کردن استراتژی های مداخله است . توجه داشته باشید استفاده از برنامه های مداخله ای باید آسان و قابل دسترس باشد

گام سوم

تبیین هدف ها ئ تحلیل آن
سومین اقدام مشخص کردن هدف های برنامه مداخله است .

تحلیل هدف ها از نظر قابلیت دسترسی و سهولت در دسترسی در این مرحله انجام می شود .

گام چهارم

طراحی و اجرا
این مرحله برای دسترسی به هدف ها برنامه ریزی می شود . منابع حمایت کننده و درگیر مشخص می شوند . آموزش های لازم جهت مداخله صورت می گیرد و برنامه طراحی شده به اجرا در می آید.

گام پنجم

نظارت و ارزشیابی
در آخرین مرحله ، برای پایش و ارزشیابی طرح مداخله برنامه ریزی می شود . نظارت در طول برنامه سبب می شود برنامه به همان نحو پیش بینی شده ، پیش رفت نماید . عمل ارزشیابی مب تواند اثر بخشی برنامه و نکات قوت و ضعف را مشخص کند .


3-استراتژي هاي پايشي

بيشتر بر پايه الگوهاي تربيتي مثبت بزرگسالان استوار است ومي تواند خطر رفتار بزهكارانه را كاهش دهد. درتدوين استراتژي ها مداخله توصيه هايي شده است كه در جدول 2 خلاصه شده است .

توجه داشته باشيد در برنامه هاي پيشگيري از بزهكاري مدل برنامه پيشگيري پزشكي كه شامل تشخيص ودرمان باشد چندان كارآيي ندارد.

بهترين رهيافت در برنامه ريزي استراتژي هاي هدف گرا وجامعه گرا است .اگر چه بايد توجه داشت كه يك برنامه هرگز جوابگوي همه جوامع نيست .اما عناصري از برنامه كه لازم است مورد توجه قرار بگيرند عمدتا مشتركند اين نقاط مشترك عبارتند از:توجه به افراد در معرض خطر ،توجه چند جانبه در مداخله،توجه وحمايت از مجريان برنامه وارزشيابي برنامه هاي پيشگيري .

پيشگيري وبازداري اطفال ونوجوانان درمقابل بزهكاري:

روشهاي درماني بسيار زيادي براي درمان وكاهش بزهكاري مورد استفاده قرارگرفته است اعتقاد عمومي بر اينست كه گسترش برنامه هاي اجتماعي نظير :گواهي پيش از ازدواج ،تاسيس درمانگاههاي ويژه براي زنان باردار وايجاد زايشگاهها ودرمانگاههاي ويژه نوزادان ،برقراري وكمك هزينه هاي خانوادگي وبالا بردن سطح آموزش وپرورش ،روان درماني فردي وگروهي ،خانواده درماني اصلاح رفتار ،كارآموزي ،تفريح ومطالعه كتاب وچندين عوامل ديگر ،متناسب ترين راه براي پيشگيري ومقابله با زمينه هاي بروز ارتكاب جرم وبزه ،بصورت تيتر وار مورد اشاره قرار مي گيرند.

الف)ايجاد محيطي آرام وسالم در خانواده براي اينكه خانواده از محيطي آرام وسالم برخوردار باشد رعايت نكاتي ضروري است .

1- برقراري دوستي وتفاهم بين والدين: دوستي وتفاهم پدر ومادرموجب آسايش خا طر واطمينان كودك ونوجوا نان درخانواده مي گردد . ازهنگامي كه نوزاد چشم به جهان مي گشايد به محبت ، لبخند ، مواظبت ونگهداري نيازمند است . ازاين رو اگر درمواردي مشكلات ومسائلي درروابط پدرومادر وجودداشته باشد ،لازم است اين مسائل را بين فرزندان آشكار نكنند يا احيا نا يكي درغياب ديگري به انتقاد وبدگويي از طرف مقابل نپردازند . اگر پدرنزدفرزندان ، مادررامورد اهانت داشت ؟ پس بايد درروابط خانواده سعي شود باگذشت وسازش روابط عمومي صميمانه راروزبه روز مستهكم تر ساخته وانتظارات نا معقول وسخت گيري صميميت رابه سردي ودرگيري تبديل نكنيم كه دراين صورت اولين كسي كه ضربه خواهد خورد ، فرزندان معصوم وبي گناه مي با شد .

2- همبازي شدن با كودك ونوجوان : والدين بايد امكان سرگرمي ، استراحت وتفريحات سالم را براي فرزندانشان فراهم كنند . شركت درمسابقات ورزشي ، رفتن به پارك وترتيب دادن مسافرتهاي دسته جمعي ، رفتن به باشگا ه هاي ورزشي وتفريحي ، فرهنگي ومجامع ديني مي تواند از بزهكاري جلوگيري كند . تفريح وورزش با كودكان ونوجوانان هميشه لذت بخش وشادي آفرين است .

3- احترار ازرقابت درجلب محبت فرزندان : اگر والدين بخواهند كه فرزندان آنها در كنارشان باقي بمانند ومسائل ساده باعث ارتباط روحي آنان نشود،بايد بتوانند رابطه اي صميمانه با فرزندان خود داشته باشند.علاوه براين ،وجود رابطه صميمانه ميان والدين وفرزندان محيط خانه را به پناهگاهي عاطفي وامن براي فرزندان تبديل مي كند كه آنها مي توانند درآن آرام گيرند،احساس امنيت كنند.

اگر محيط خانواده براي اعضاي آن يك محيط دوستانه باشد ودختر بتواند در مواقع حساس كه با يك بحران روحي روبرو مي شود، موضوع را باپدر ويا مادر خود مطرح كند،قطعا از بسياري از انحرافات كه در سر راه دختران قرار مي گيرد ،جلو گيري خواهد شد.

4-عدم ايجاد ناسازگاري در محيط خانواده: ناسازگاري محيط خانواده ،كودكان ونوجوانان را تحت تاثير قرار مي دهد .اگر اختلاف والدين به طلاق وجدائي منتبح گردد وطفل از محبت وتوجه والدين يايكي ازآنها محروم شود،از محيط زندگي گريزان واصولا دلسرد وافسرده خواهد شد واين وضع او رابه راه انحراف،لغزش وبزهكاري خواهد كشانيد.

5-عدم پرخاشگري والدين نسبت به خود ويا نسبت به فرزندان: پرخاشگري والدين نسبت به يكديگر ويا نسبت به فرزندان خود،كودك را از محيط خانواده فراري وناراضي مي سازد وممكن است اين عدم رضايت او را به سمت بزهكاري سوق دهد .

6-پرورش حس اعتماد به نفس: ازدست دادن اعتماد به نفس موجب فلج شدن فكروروح انسان مي شود، اورا ازخود مايوس ومتكي وابستهبه ديگران بار مي آورد . والدين به جاي اينكه همواره روي نقاط ضعف فرزند خود انگشت بگذارد وبخواهند وبخواهند از طريق سرزنش اورااصلاح كنند، بايددركنار نقاط ضعف بيشتر به نقاط مثبت وامتيازات او توجه كنند ودراين زمينه او راتائيدوتشويق نمايند تااعتماد به نفس او

بيشترشود. توجه به نقاط مثبت باعث ايجاد واعتماد نسبت به والدين وبرقرار ارتباط روحي وعاطفي با آنها مي شود.

7- حفظ شخصيت فرزندان: جوانان ونوجوانان دوست دارند شخصيت او مورد توجه واحترام قرار گيرد وبه همين سبب به صورتهاي مختلف به ابراز شخصيت مي پردازد. اگرروزي دست به خطا زد ، سعي مي كند كه آن را ازديد ديگران پنهان سازد تا خوار نشود. از اين حيث شايسته است:

اولا: از هر عملي كه باعث خدشه دار كردن عزت وكرامت فرزندان مي شود،اجتناب كنيم.اهانت،تحقير،بكاربردن الفاظ طعن آلود، سركوفت زدن ،شكست ها را به رخ او كشيدن، سرزنش بي جا، عواملي هستند كه باعث از ميان رفتن احساس شخصيت در فرزندان مي شود.

ثانيا: براي اصلاح ومعايب فرزندان خود از روش هاي غير مستقيم استفاده كنيم.

ثالثا: اگر لازم آيد كه خطائي را بخواهيم بطور مستقيم ياد آوري كنيم بهتر است اين تذكر بصورت علني و آشكار در حضور ديگران نباشد. ويا اگر فرزند خودش عذرخواهي كرد بايد عذر او را به راحتي پذيرفت.

8-مشورت با فرزندان: اين مشورتها سبب مي شود:

اولا آنها احساس كنند كه در خانواده به حساب مي آيند بدين ترتيب آنچه را كه دردل دارند با والدين خود درميان بگذارند وهمين امر سبب پيدايش صميمت و همدلي در خانواده مي گردد.

ثانيا:اگر فرزندان مورد مشورت قرار گيرند اين امرسبب مي شود والدين به تدريج راه و روش فكر كردن و تصميم گيري را به آنان بياموزند برخي از افراد با وجود برخورداري از تحصيلات عالي ، در تصميم گيري بسيار ناتوان بوده ودر زندگي اجتماعي وخانوادگي با مشكلات جدي روبرو مي شود. اين گونه افراد كساني هستند كه در محيط خانوادگي به درستي پرورش نيافته اند.

2- ابراز مهر و محبت به فرزندان:

بايد فرزندان را از مهر ومحبت سيراب كرد. محبتي كه فرزندان در خانواده مي بيند، موجب آرامش رواني آنها شده وهمين آرامش روان آنها را ازتمايل به بسياري از لغزش اخلاقي باز مي دارد. البته بايد خاطرنشان نمود كه تاكيد برمحبت به معناي افراط نيست محبت بايد چنان باشد كه:

اولا: فرزندان بيش از حد وابسته بار نيايند وبتوانند درغياب والدين روي پاي خود بايستند وهمواره خود را محتاج توجه وياري آنها نبينند.

ثانيا محبت افراطي باعث ميشود كه فرزند از خود راضي ، پرتوقع داري بار بيايد هنگامي كه وارد اجتماع مي شود چون توقعات او برآورده نمي شود ، سرخورده ومايوس وافسرده مي گردد.

خلاصه والدين بايد در رفتارهاي خود به نكات زير توجه داشته باشند:

* با كودك و نوجوان ارتباط گرم وعاطفي برقرار كند.

* براي نوجوان ارزش قائل شوند واز به كار بردن صفاتي كه بي ارزش را القاء مي كند ، پرهيز كنند.

* در حل مسائل به جاي پرخاشگري برخورد منطقي داشته باشند تا براي نوجوان الگو شود.

* نوجوان را از توجه به لذات زود گذر مسخ كنندونظرآنان رابه لذات درازمدت ومنطقي جلب كنند.

* زمينه استفاده ازتفريحات سالم وارزشهاي مناسب رابراي فرزندان خود فراهم كنند.

* ازتنبيه نوجوان پرهيز كنندواز پاداشهاي مناسب در مقابل رفتارهاي مطلوب استفاده نمائيد.

* از تماشاي فيلم هاي غير اخلاقي توسط كودكان ونوجوانان جلوگيري به عمل آورند.

در همين راستا، افزايش مراكز خدمات روان شناختي ومشاوره وارتقاع سطح فرهنگي عمومي براي مراجعه به اين گونه مراكز درهمه مقاطع زندگي، مخصوصا در دورانهاي بحراني كمك موثري در جهت مصون نگهداشتن افراد در برابر ارتكاب بزهكاري و اعمال مجرمانه محسوب مي گردد.

وجان كلام اين كه :

اگربسياري ازخانواده هاي ما ومربيان اجتماع به اين عشق مولا علي (ع ) كه مي فرمايند : (همانا قلب وجان وروان جوان مانند زمين خالي ، آماده اي است كه هربذري درآن پاشيده شود مي پذيرد وباورش ميكند .)ارج نهاده بودند وتعليم وتربيت وآموزشهاي صحيح ودادن آگاهي به موقع به جوانان ونوجوانان بذرراستي ودرستي رادرنهاد آنان كاشته بودند امروز باتصميمي جدي واستوار به استقبال امورزندگي فردي واجتماعي مي شتافتند ولي متاسفانه اين بذر به موقع درنهاد آنان پاشيده نشده وقلب آنان سخت گرديده وعقل وفكرت آنان به امور ديگري مشغول است وبار كجي دردست آنهاست كه آنان رابه سرمنزل مقصود واقعي نخواهد رساند .

سلام
من به شما ...................!!!!!!!!!!!!!!!!